(((Bilgi Patlaması)))

Bilim adamları, radar görüntülemesi kullanarak Satürn’ün en büyük uydusu Titan’ın puslu kuzey kutbunda "denizler" tespit etti.

Bilim adamlarının, Titan uydusunun, son derece kalın ve nitrojenden oluşan atmosferindeki metan ve diğer organik bileşenler nedeniyle hidrokarbon denizlerine sahip olduğu yolunda teorileri bulunuyordu.
     
Güneş sistemi dışında yer alan ve bir gezegen büyüklüğündeki Titan’da daha önce küçük göl kümeleri tespit eden Cassini uzay aracı bu kez, bilim adamlarının bu teorilerini doğru çıkaracak şekilde uydunun yüzeyinde muhtemelen metan gazından oluşan deniz büyüklüğünde sıvı yoğunlukları tespit etti.
     
Araştırmacılar, görsel ve radar görüntülemesi kullanarak Titan’ın puslu kuzey kutbunda en az iki deniz olduğunu gösteren kanıt buldu.
     
Satürn gezegeninin keşfi için 1997’de fırlatılan Cassini uzay aracının kamerası geçen ay, Hazar Denizi’ne benzer 1.095 kilometre uzunluğunda büyük ve düzensiz bir şekil üzerinde incelemelerde bulunmuştu.
     
Yanıcı bir gaz olan metan, yoğun atmosferik basınç ve soğuk nedeniyle Titan uydusunda sıvı halinde bulunuyor.
     

Hint Okyanusu üzerinde kirliliğin yol açtığı sis tabakasının güney Asya’da küresel ısınmayı artırdığı bildirildi.
        
Nature dergisinde yayımlanan bir araştırmaya göre, San Diego Üniversitesi Okyanusbilim Enstitüsünden araştırmacılar, her kış Hint Okyanusu üzerinde oluşan ve kentsel, endüstriyel veya tarımsal kirliliklerden kaynaklanan mikroskobik taneciklerden meydana gelen dev "kara örtüyü" incelemek amacıyla pilotsuz uçan üç minyatür uçak kullandı.
        
Sis tabakasında değişik irtifalarda 18 gözlem ve ölçüm görevi yapan bu uçaklardan elde edilen verileri dijital modellerle inceleyen araştırmacılar, sis tabakasının, atmosferde güneşten kaynaklanan ısınmayı yaklaşık yüzde 50 oranında artırdığı, bu kara örtü içindeki is taneciklerinin güneş ışığını emme eğilimi bulunduğu sonucuna vardılar.

Dünya Grönland'dan Antarktika'ya, buzullarını daha önce öngörülemeyen bir hızda yitiriyor. Ve uzmanlar bir yandan bu kayıpların hızını saptamaya çalışırken bir yandan da bu gidişin nasıl durdurulabileceği konusunda alınması gereken önlemler üzerinde çalışıyor.

Chacaltaya kayak bölgesi daha iyi günlerinde de Aspen'e rakip değildi. Bolivya'da, And Dağları'nın yükseklerindeki Chacaltaya, konuklarına 800 metrelik bir pist sunuyor; teleski ile yapılan tehlikeli bir yolculukla ulaştıkları bu noktada kayakçılar, yüksek irtifa nedeniyle ağrıyan başlarının acısını koka yapraklarıyla yapılan çayla dindiriyordu. Ne de olsa Chacaltaya 5260 metreyle dünyanın en yüksek kayak bölgesiydi. Dağcılık kulübü başkanı Walter Laguna, Chacaltaya birçok zafere imza atmamızı sağladı, diyor. Ama artık zafer dolu o günler geride kaldı. Bu tür bir sporun yapılabilirliği olasılığının çok düşük olduğu bu noktada kayak, ancak, yağışlı mevsimde karla örtüldüğünde geçit veren bir pist oluşturan küçük bir buzula bağlıydı. Kayak bölgesinin hizmete açıldığı 1939'da bu buzul küçülmeye başlamıştı bile. Ancak özellikle son on yılda çok büyük bir hızla küçülmeye başladı ve geri dönüşü olmayan bir yok oluş sürecine girdi. Öyle ki, geçtiğimiz yıla gelindiğinde geriye sadece en büyüğü en çok birkaç yüz metre genişliğinde olan üç parça kumlu buz kütlesi kalmıştı. Ve teleski artık çıplak kaya parçalarının açığa çıktığı arazilerin üzerinden geçiyordu. Yüksek dağ zirvelerinden çok geniş kıta buzul alanlarına; dünya, buzullarını kimsenin öngöremeyeceği bir hızda yitiriyor. 1991'den bu yana Chacaltaya'yı izleyen araştırmacılar dahi bu kayak bölgesinin birkaç yıl daha varlığını sürdüreceği inancındaydı. Gerek trafikteki araçlar gerekse endüstri tesislerinin açığa çıkardığı emisyonların iklimde yol açtığı ısınma sonucu buzulların erimesi şaşırtıcı değil. Ancak yakın dönemlerde kaybedilen buzul miktarı, küresel sıcaklıkların artış eğrisinin çok üzerine çıktı. Araştırmacılar, buzul ve buzul örtüsünün sıcaklık, nem ve yağış miktarındaki değişikliklere son derece duyarlı olduğunu bulguluyor. Buzullar yaz sıcağında belirli bir hızla eriyen bir buz parçasından farklı olarak erimenin daha fazla erimeye neden olduğu geribildirimlerle besleniyor ve büyük bir hızla küçülüyor. Örneğin Chacaltaya'da eriyen buzul, koyu renkli kayaçları ortaya çıkardı ve bu kayaçlar güneşten ısı emerek erime sürecini daha da hızlandırdı. Daha büyük dağ buzullarının öngörülenden çok daha önce erimeye başlaması ve kıta buzullarının denize kayması da diğer geribildirimler. Alpler'deki çoğu buzul, içinde bulunduğumuz yüzyıl sona ermeden yok olabilir. And Dağları ve Himalayalar boyunca sağa sola serpilmiş olan küçük buzulların en iyimser tahminlere göre yirmiotuz yılları daha var. Peki Grönland ve Antarktika'yı kaplayan devasa kıta buzulları için yapılan tahminler? Kimse bilmiyor. Bunun nedeni bir bakıma en kötünün çok çabuk yaşanıyor olması. NASA Jet İtki Laboratuvarı'nda (JPL) araştırmacı olan ve son on yılda Grönland'da eriyen buz miktarının iki katına çıktığını saptayan Eric Rignot, Günümüzde, beş yıl öncesinde tümüyle olanaksız ve abartılı görülen şeylere tanıklık ediyoruz diyor. Dağ buzullarının kaderi zaten belli. Bolivya'da kayak sporunu yaşatmak için Walter Laguna'nın daha yükseklerde, daha büyük bir buzul alanı bulması gerekecek. Ve Bolivya, Peru, Hindistan gibi, günümüzde gerek kullanım ve sulama amaçlı olarak, gerekse hidroelektrik elde etmek için dağ buzullarının erimesiyle açığa çıkan suya bağımlı olan ülkelerdeki milyonlarca kişi de susuzlukla karşı karşıya kalacak. Bu arada, küresel ısınmanın hız kesmeksizin sürmesi halinde kıyı bölgeleri sular altında kalabilecek. Grönland ve Antarktika'yı örten buzun kırılgan bölümlerinin erimesi halinde yükselen deniz seviyesi yüz binlerce kilometre karelik bir alanı Bangladeş, Hollanda ve Florida'nın büyük bir bölümünü sular altında bırakırken; on milyonlarca kişiyi evlerinden edebilecek. Deniz seviyesinde yaşanabilecek büyük yükselme için gerekli olan sıcaklık eşiğine neredeyse ulaşıldı, ancak araştırmacılar küresel ısınmaya neden olan kömür, petrol ve gaz kullanımında ciddi düşüşler sağlanması halinde hâlâ bunu önleyecek kadar zamanımız olduğunu düşünüyor. Ancak bazı araştırmacılar da mevcut uygulamaların sürdürülmesi durumunda 50 yıl sonunda geri dönülemez bir noktaya gelineceği görüşünü savunuyor.

Bugün İtalya Alpleri olarak bilinen dağların kuzeyine doğru uzanan sarp vadilerde, gürgen yapraklı kayacık adı verilen mütevazı bir ağaç, parlak sarı çiçek demetlerini açtığında mevsim ya ilkbahardı ya da yazın ilk demleri... İyi bildiği ormanda telaşla ilerleyen adam, yaralı sağ elinin acısıyla kıvranıyor, bazen de kendisini takip eden sesleri dinlemek için duraklıyordu. Yamaçtan yukarı doğru tırmanırken kayacık çiçeklerinin sarı polenleri, görünmez bir yağmur gibi, dinlenmek için durduğu zamanlarda içtiği suya ve yediği yemeğe yağıyordu. Beş bin yıl sonra bugün, Buzadam adını verdiğimiz bu Neolitik dönem avcısı, bedeninde hâlâ bu polen yağmurunun -ormandan geçip, talihsiz kaderinin kendisini beklediği dağlara gittiği o günlere dair mikroskopik kanıtların- izlerini taşıyor. Dağcılar onun donarak mumyalaşmış bedenini, 1991'de Avusturya-İtalya sınırındaki Ötztal Alpleri'nin yüksek kesimlerinde, bir kaya boşluğunda keşfettiğinden beri bilim insanları, insan ailesinin bozulmadan korunmuş en yaşlı bireyi olan Buzadam'ın (diğer adıyla "Ötzi") yaşadığı dönemi ve hayatını ayrıntılarıyla incelemek için daha gelişmiş araçlardan ve bilimin tüm inceliklerinden yararlanıyor. Kısa boylu ama kuvvetli ve dönemine göre oldukça yaşlı -40'lı yaşların ortalarında- olduğunu biliyoruz. Yanında bulunan bakır uçlu değerli baltadan yola çıkarak da sosyal statüsünün yüksek olduğu fikrine kapılıyoruz. Yolculuğuna üç kat giysi ve tabanı ayı derisinden, sağlam ayakkabılarıyla çıkmış. Yanına çakmaktaşı uçlu bir kama, ateş yakmak için küçük bir araç ve içinde, akçaağaç yapraklarına sarılı korların bulunduğu, huş ağacı kabuğundan bir kap almış. Ama yine de acımasız, yabanıl bir ortama doğru yol alırken yanına aldığı silah sayısı şaşılacak derecede az: Geyikderisi okluğundaki oklar, tüm cephanesi kısa süre önce tükenmiş ve yeni ok yapma telaşı içindeymişçesine yarılanmış. Ayrıca uzun, kabaca biçimlendirilmiş bir porsukağacı dalıyla -henüz tamamlanmamış büyük bir yay- yolculuk ediyormuş. Peki neden? Konu Buzadam olunca sorular da bitmiyor, bu soruları yanıtlamak için ileri sürülen kuramlar da... Bilim insanları vücudunu deldikleri, kestikleri, deştikleri ve x-ışınlarına maruz bıraktıkları 16 yıl boyunca onu, üzerindeki kıyafetler kadar bile dayanmayan spekülasyonlarla donattı. Kimi zaman -hatalı bir şekilde- onun yolunu kaybetmiş bir çoban, bir şaman, bir ritüelin kurbanı, hatta bir vegan olduğu bile öne sürüldü. Ama tüm bu teoriler, bilim insanlarının Buzadam'la ilgili yeni elde ettikleri çarpıcı bilginin ışığında eriyip gitti. Alpler'in yükseltilerinde başına ne geldiğini henüz tam olarak bilemesek de; bedeninin bulunduğu iki kaya arasındaki boşlukta bir cinayete kurban gittiğini ve kısa sürede öldüğünü artık biliyoruz. Innsbruck Üniversitesi'nden arkeobotanikçi Klaus Oegll, "Yalnızca beş yıl önce, Buzadam'ın tepeye doğru tırmanırken, karda etrafı dolaşmış ve olasılıkla donarak ölmüş olduğu düşünülüyordu," diyor. "Şimdi ise her şey değişti. Burası daha çok bir paleo-suç mahallini andırıyor."